گنجینه آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری

«شهر«مسجدسلیمان»درروز هفتم بهمن ماه سال1384ه ش/1426ه ق/2006م،میزبان برگزاری همایش یک روزه ی«بزرگ داشت داراب افسر بختیاری» بود که در طی آن علاقه مندان به فرهنگ وشعر وادب «بختیاری» با حضور وارائه ی مقالات وسخنرانی های خویش تلاش داشتند تا بخشی از خدمات «داراب افسر بختیاری» 1350/7/21 - 1279ه ش/1392 - 1318ه ق/1972 - 1900م شاعروترانه سرای معاصر به ادبیات گویش «بختیاری» و زبان«فارسی» را پاس بدارند.

مقاله ایی که در ادامه می آید با هم یاری شاعر،ادیب وناشر ارج مدار جناب آقای «علی رحم شایان دزکی»جهت ارائه به آن همایش تهیه گردیدکه اینک به منظور آشنایی بیش تر علاقه مندان به این موضوع ونیز محققین تاریخ وفرهنگ «چهار محال و بختیاری» وپیشینه ی ساکنان«تخت فولاد اصفهان» منتشر می گردد.

«بابک زمانی پور»

شهرکرد،بهمن ماه 1384ه ش/1427ه ق/2006م».

كزين برتـر انديشـه بر نگـذرد»

                   «افـــسـر سلــطان گـل پيــدا شـد از طـرف چـمن

      مـــــــقدمش يــارب مبــارك بـاد بر ســرو و سمـن

«خواجه شمس‌الدين محمّدحافظ شيرازي» 

در«تخت فولاد اصفهان» به عنوان يكي از كهن‌ترين آرامستان هاي «ايران اسلامي»،تكاياي مختلفي در برگيرنده ي مزار گم‌نامان و صاحب‌نامان فراواني وجود دارد كه از آن جمله و  يكي از جالب‌ توجـّه‌ترين آنها، تكيه ي «مير» مي‌باشد كه محيط پيرامونش در بردارنده ي مقابرافراد مختلفي از«چهارمحال وبختياري» است.

در انتهاي حياط تكيه ي «مير»دو پلّه بالاتر از كف اصلي و در زاويه ي  دو ديوار شرقي و شمالي محاط به دو مقبره ي  خانوادگي «نادري‌ها ، محمود صالحي ‌هاي چهارلنگ بختياري» و تعدادي از «جونقاني‌ها» اتاق كوچكي با ابعاد 25/5 متر طول و 3 متر عرض با يك در ورودي كوچك با سه طاقچه در ديواره ي شمالي، يك بخاري ديواري در ديواره ي  شرقي و چراغي بدون فروغ بر سقف واقع شده كه مدفن گروهي از « بختياري‌هاي احمد خسروي» است.

قديمي‌ترين سنگ مزار؟ در اين اتاق به دليل تخريب شدن قسمتي از متن سنگ قبر «آقا نصرالله» را مي‌توان مربوط به سال 1298هـ ش/1338هـ  ق/1919م و جديدترين آنها را متعلّق به سال 1357هـ  ش/ 1399هـ  ق/1978م دانست.

در اين اتاق سيزده نفر مدفون هستند كه در اين بين يك نفر زن و دوازده تن ديگر مرد مي‌باشند و بر اين منوال براساس محل استقرار مزارها نسبت به در ورودي مي‌توان ترتيب ذيل را جهت مشخص ساختن محل قرارگيري هر كدام از قبور در نظر داشت:

در جمع ياد شده كه داراي سلسله نسبت‌هاي سببي و نسبي با يك ديگر نيز هستند، شاخص‌ترين فرد از جهت شهرت در دنياي ادبيات معاصرملّي «ايران» و محلّي «چهارمحال وبختياري»روان شاد «داراب افسر بختياري» است كه در مجاورت پدر و برادر خويش آرميده است. شاعري كه به حقّ‌، هم سهم فراواني در ترانه‌سرايي معاصر«ايران»دارد و هم در زمينه ي  سرايش اشعار محلّي با گويش «لري بختياري» داراي رتبه ي  اختصاصي در ميان همگنان مي باشد.

در كنار سنگ‌هاي ساده و بي‌پيرايه ي  خاصّ مزارهاي اين اتاق، هفت عدد از سنگ قبور آن با حكّ‌ اشعاري در رثاي صاحبان مزارها زينت داده شده‌اند كه از حيث توجـّه خانواده‌‌هاي اين مرحومين به ادبيات سوگواري قابل عنايت هستند.

اين اتاق‌ها همانند ديگر قسمت‌هاي تكيه ي «بختياري‌ها» عموماً درعصر روزهاي پنج شنبه وصبح جمعه مورد بازديد علاقه‌مندان به تاريخ و فرهنگ گذشته ي  «ايران و چهارمحال‌ وبختياري» قرار مي گيرد و يا با اطلاع قبلي و دلالت متولّيان تكيه آقايان«حسن و حسين مهرباني» ايشان به ديدار از ساكنين ديار خاموشي مي‌پردازند كه در گذشته  ديوار نوشته‌هاي يادگار مانده برجانبين اين اتاق‌ همانند ديگر قسمت‌هاي تكيه در غياب و نبود دفاتر يادمان جهت ثبت يادبودهاي گذرندگان از اين محلّ‌ خود گوياي اين امر بودند، يادگارهايي ريز و درشت  كه سهم فراواني در زشت ساختن چهره ي  محل بر عهده داشتند. متوني كه  در سال هاي اخير با ترميم هاي انجام شده از سوي« موسسه ي طوبي »جاي خود را به گچ كاري هاي سپيد داده اند.

متن سنگ قبور ياد شده به ترتيب توالّي قرار گرفتن مزارها عبارتند از:

 * مهراب افسر بختياري:

فرزند: آ اصلان بختياري (احمد خسروي‌ بختياري).

متولّد:؟

متوّفي: 1356/7/15هـ ش/1398هـ ق/1977م.

تعداد سطور: سيزده.

متن سنگ مزار:

«آرامگاه، شادروان، مهراب افسر فرزند اصلان، بختياي فوت 15 مهرماه، 1356شمسي، ز فنا آمده و راه فنا مي‌پوييم، باد آورده يقين است كه بر باد رود، وقت مردن قدمي بر سر بالينم نه، تا قتيل راه عشقت به دلي شاد رود، گرچه شيرين ز وفا ياد ز فرهاد نكرد، او محال است كه از خاطر فرهاد رود، افسر از عشق تو مي‌ميرد و خود مي‌داند، هر كس مرد يقين است كه از ياد رود».⁽¹⁾

***

      * سيمين‌دخت اكبريان احمد خسروي بختياري:

فرزند: اكبر اكبريان احمد خسروي بختياري.

متولّد: 1347/3/9هـ ش/1389هـ ق/1969م.

متوّفي: 1360/8/26هـ ش/1402هـ ق/1981م.

تعداد سطور: هشت.

متن سنگ مزار:

«آرامگاه، دوشيزه ي ناكام، سيمين‌دخت(2) اكبريان، فرزند اكبر من طايفه ي (3) احمد، خسروي بختياري، تولّد، 1347/3/9، فوت 1360/8/26»(4).

***

      *علي‌صالح خسروي:

فرزند: عبّاس‌قلي شجاعي.

متولّد: ؟

متوّفي: 1323/1/?هـ ش/1364هـ  ق/1944م.

تعداد سطور: سيزده.

متن سنگ مزار:

«وفات مرحوم، علي‌صالح خسروي، ولد مرحوم عبّاس‌قلي(5)، شجاعي غفرله، در فروردين‌ سنه ي  1323، به سال(6) 23 رفت از جهان دون پست، خسروي ليكن هميشه با من است، نيك‌روي(7)، نيك‌خوي(8)، نيك‌كار(9)، بد هميشه در جهان با افتخار‏، شغل او در ثبت بود و رتبه ي  او بود پنج، سوي گور آخر برفت او زين سراي پر ز رنج، زين مصيبت يار [و] اقرانش همه، ناله [و] افغان‌كنان گشته همه».

***

     *  آقا نصرالله:

فرزند: آقا محمـّد.

متولّد:؟

متوّفي:  ..... هـ  ش/ اوّ‌ل رجب‌المرجب ….. هـ  ق/ …..م.

تعداد سطور: دوازده.

متن سنگ مزار:

«وفات، مرحوم مغفور آقا، نصرالله ولد مرحوم آقا محمـّد،(...(10غره ي  رجب، نصرالله از جهان به جنان رفت و دور شد، كامي نديده هم دم(11) اهل قبور شده يارب به حقّ‌(12) عزّ‌ت خاصان درگهت، آن پنج تن كه خلقت ايشان ز نور شد، بگذارد اين جهان و گنه‌كار و نااميد، از مال و از عيال و ز فرزند دور شد، اي كه بر ما بگذري دامن ‌كشان، از سر اخلاص الحمدي بخوان». 

***

      *  آقا سردار:

فرزند: آقا عبّاس‌قلي احمد خسروي بختياري.

متولّد:؟

متوّفي:  1298هـ  ش/ اوّ‌ل شعبان‌المعظّم 1338هـ  ق/ 1919م.

تعداد سطور: هفت.

متن سنگ مزار:

«وفات، مرحمت، و غفران پناه‌ آقا، سردار ولد مرحوم‌ آقا، عبّاس‌قلي احمد خسروي بختياري، في‌شهر(13) غره ي ، شعبان سنه ي  1338».

***

      * ابراهيم خسروي:

فرزند: حاج اسدلله (جامي عابد) احمد خسروي بختياري.

متولّد: ؟

متوّفي:  1351/9/22هـ  ش/1393هـ  ق/ 1972م.

تعداد سطور:

متن سنگ مزار:

«آرامگاه، شادروان، ابراهيم خسروي، فرزند، مرحوم حاجي اسدالله، ملقـّب به جامي عابد احمد، خسروي، فوت به تاريخ(14) 22 آذرماه، 1351».

***

      * حاج ابوالفتح احمدي سيف‌السلطنه ي  بختياري:

فرزند: حيدر بختياري.

متولّد:؟

متوّفي:1316/9/14هـ  ش/ اوّ‌ل شوال‌المكرّ‌م1356هـ  ق/1937م.

تعداد سطور: هفده.

متن سنگ مزار:

«هوالباقي، وفات مرحوم مغفور خلد آشيان، حاج ابوالفتح احمدي سيف‌السلطنه، ولد مرحوم حيدر بختياري به تاريخ(15)، روز يك‌شنبه 14 آذر 1316 مطابق اوّ‌ل شوال‌المكرم1356، آوخ از اين جهان كه به خوبان وفا نكرده ويژه بر آن كه بود مبرّ‌ا زهر بدي، چونان كه حاج سيف‌ ابوالفتح راد را، مردي كه بود پيرو دين محمـّدي(ص)، چون گنج زير خاك پنهان كرد و شد عيان، بر آن بزرگ مرد فيوضات ايزدي، دل كند از اين جهان و به عقبي(16) فكند رخت، آمد غريق رحمت و الطاف ايزدي، رضوان در بهشت بر او گشود و گفت، اي دوست دار احمد مرسل خوش آمدي، سر بوالبشر نمود برون از بهشت و گفت، رحمت به جان پاك ابوالفتح احمدي، 1316 خورشيدي».

***

      *  سيـّدحسين شاهين:

فرزند: سيـّد ميرزا.

متولّد:1314/2/23هـ  ش/1354هـ  ق/1935م.

متوّفي:1362/12/22هـ ش/1404هـ  ق/1983م.

تعداد سطور: يازده.

متن سنگ مزار:

«هوالباقي، ياد ما آشفته شد رفتيم ما از يادها، كي پر كاهي به جا ماند ميان بادها، آرامگاه ابدي، شادروان مرحوم، سيـّد حسين شاهين، فرزند سيـّدميرزا كه در تاريخ 23 ارديبهشت، 1314 در اصفهان متولّد و در تاريخ، 12اسفند 1362 پس از ده سال، دوري از وطن خون پاكش بر خاكي بيگانه فرو ريخت».(17)

***

      *   آقا علي‌اكبر احمد خسروي بختياري:

فرزند: آقا غلام‌علي احمد خسروي بختياري.

متولّد: ؟

متوّفي:1300/12/25هـ  ش/1340هـ  ق/1921م.

تعداد سطور: هشت.

متن سنگ مزار:

«هوالباقي، آرامگاه ابدي، مرحوم جنـّت مكان، آقا علي‌اكبر، ولد مرحوم آقا غلام‌علي(18)، از طايفه ي  احمد خسروي، بختياري به تاريخ(19)بيست وپنجم اسفند،1300».

*** 

     *   آ اصلان‌خان احمد خسروي بختياري:

فرزند: حاج آقا بندر احمد خسروي بختياري.

متولّد: ؟

متوفي: 1307هـ  ش/ پنجّم ذي‌قعدة‌الحرام1347هـ  ق/1928م.

تعداد سطور:سه.

متن سنگ مزار:

«وفات، مرحوم مغفور اصلان، خان ولد مرحوم حاج‌آقا بندر من، طايفه ي  احمد خسروي بختياري به تاريخ(20)پنجّم ذي‌قعده ي 1347».(21)

*** 

     * داراب افسر بختياري:

فرزند: آ اصلان.

متولّد:؟(1279ه ش/1318ه ق/1900م).

متوّفي: 1350/7/21هـ  ش/1392هـ  ق/1972م.

تعداد سطور: بيست.

متن سنگ مزار:

«هوالباقي،آرامگاه ابدي، شادروان، داراب افسر بختياري،فرزند مرحوم آ اصلان، 21 مهرماه1350، رفتي كه آتشي بفزودي به جان ما، سوزد ز هجر روي تو روح و روان ما، يك لحظه بي‌وجود تو آسوده نيستيم، گويي كه بسته‌اند به جان تو جان ما، از خوي دوست شكوه ي  بسيار داشتيم، روي نكوي اوست كه بندد دهان ما، با نيك و بد بساز كه يك لحظه بيش نيست، اين نيز بگذرد به سر(21) آيد زمان ما، روزي رسد كه ما همه از ياد مي‌رويم، نامي نمي‌برند ز نام و نشان ما، اين آسياي چرخ كه گردد به روز و شب، چرخد از آن(23) كه خرد كند استخوان ما، افسر شكايتش همه از زندگانيست، افسانه كرده‌اند چرا داستان ما».(24)

***

      * هوشنگ خسروي:

فرزند: سلطان مراد.

متولّد: 1335/12/1هـ  ش/1376هـ  ق/1956م.

متوّفي: 1357/8/18هـ  ش/1399هـ  ق/1978م.

تعداد سطور: دوازده.

متن سنگ مزار:

«انا لله و انا اليه‌راجعون، آرامگاه ابدي جوان ناكام مرحوم، هوشنگ خسروي فرزند سلطان مراد، متولّد اوّ‌ل اسفندماه سال 1335 كه در تاريخ 18 آبان‌ماه1357، در سن23سالگي، حين خدمت وظيفه ي  سربازي دارفاني را وداع نمود، جمعيم بر مزار تو با چشم اشك‌بار(25)، هستيم از فراق فروغ تو داغ‌دار، تا آفتاب چهره ي  پاكت غروب كرده گرديد روز روشن ما هم‌چو(26) شام تار، شستي اگرچه دست از اين روزگار تلخ، جنـّت مكان شدي تو به رضوان هشت وچهار».

***

      * بگلرخان اكبريان احمد خسروي بختياري:

فرزند: حاج اكبرخان احمد خسروي بختياري.

متولّد: ؟

متوفي: 1309هـ  ش/ آخر ربيع‌‌الاوّ‌ل1349هـ  ق/1930م.

تعداد سطور: دوازده.

متن سنگ مزار:

«وفات، مرحوم بگلرخان،  خلف مرحوم حاجي اكبر، خان احمد خسروي بختياري، في‌سلخ ع 1، سنه ي  1349، يارب عزّ‌ت پاكان درگهت، آن پنج‌تن كه خلقت آنها ز نور شد، بگلرخان از جهان به جنان(27) رفت و دور شد، كامي نديده هم دم اهل قبور شد، جايش بده به جنـّت(28)و اندر خلد، كز مادر و عيال و ز فرزند دور شد(29)».

پی نوشت ها:

(1)سهراب افسر بختياري فرزند آ اصلان احمد خسروي بختياري فرزند حاج آقا بندر احمد خسروي بختياري و بي‌بي ملكي، و بي‌بي گوهر (دختر حسين‌قلي‌‌خان ايلخاني بختياري) و برادر داراب افسر بختياري مي‌باشد.

(2)در متن اصلي: دوخت.

(3)در متن اصلي: منطايفه.

(4)سيمين‌دخت اكبريان فرزند اكبر اكبريان احمد خسروي بختياري و ميعنت افسر (دختر مهراب افسر بختياري) مي‌باشد.

(5)در متن اصلي: عباسقلي.

(6)در متن اصلي: بسال.

(7)در متن اصلي: نيكروي.

(8)در متن اصلي: نيكخوي.

(9)در متن اصلي: نيكار.

(10)بخشي از سنگ مزار دچار شكستگي شده است.

(11)در متن اصلي: همدم.

(12)در متن اصلي: بحقّ‌.

(13)در متن اصلي: فيشهر.

(14)در متن اصلي: بتاريخ.

(15)در متن اصلي: بتاريخ.

(16)در متن اصلي: بعقبي.

(17)سيـّدحسين شاهين همسر اوّ‌ل معينه افسر (دختر داراب افسر بختياري) مي‌باشد.

(18)در متن اصلي: غلامعلي.

(19)در متن اصلي: بتاريخ.

(20)در متن اصلي: بتاريخ.

(21)آ اصلان‌خان احمد خسروي بختياري فرزند حاج آقا بندر احمد خسروي بختياري و بي‌بي ملكي (دختر جعفرقلي‌خان دوركي زراسوند هفت‌لنگ بختياري) مي‌باشد.

(22)در متن اصلي: بسر.

(23)در متن اصلي: آنكه.

(24)داراب افسر بختياري فرزند آ اصلان‌ خان احمد خسروي بختياري (فرزند حاج آقا بندر احمد خسروي بختياري و بي‌بي ملكي) و بي‌بي گوهر (دختر حسين‌قلي‌خان ايل‌خاني بختياري) و برادر مهراب افسر بختياري مي‌باشد.

(25)در متن اصلي: اشكبار.

(26)در متن اصلي: همچو.

(27)در متن اصلي: بجنان.

(28)در متن اصلي: بجنـّت.

(29)در متن باز خواني شده سنگ مزارها از سوي نگارندگان بر اساس رسم الخط جديد از  «ه ي»  به جاي « ة» استفاده شده است.